Konkordatoda Alacaklının Hakları: Takip Yasağı, Rehinli Alacaklar, Sözleşmeler ve İtiraz Yolları

Alacaklı açısından konkordato neden önemlidir?

Borçlusu hakkında geçici mühlet kararı verilen alacaklı, alacağını tahsil etmek için kullandığı olağan yolların büyük ölçüde durduğunu görür. Ancak konkordato alacaklıyı tamamen edilgen bırakmaz: Kanun, alacaklıya sürecin başından tasdik sonrasına kadar itiraz, bildirim, oy ve kanun yolu imkânları tanır. Bu hakların çoğu kısa ve kesin sürelere bağlı olduğundan, ilanların takip edilmesi ve hızlı hareket edilmesi belirleyicidir.

1. Geçici mühlete itiraz: 7 günlük kesin süre

Geçici mühlet kararı ticaret sicili gazetesinde ve Basın İlan Kurumunun resmî ilan portalında ilan edilir. Alacaklılar, ilandan itibaren yedi günlük kesin süre içinde dilekçeyle itiraz ederek konkordato mühleti verilmesini gerektiren bir hâl bulunmadığını delilleriyle birlikte ileri sürebilir ve konkordato talebinin reddini isteyebilir (İİK m.288/2). Mahkeme, kesin mühlet hakkında karar verirken bu itiraz sebeplerini dikkate alır (İİK m.289/2).

İtirazda özellikle ön projenin gerçekçi olmadığı, finansal tabloların borçlunun gerçek durumunu yansıtmadığı, mühlet öncesinde mal kaçırma niteliğinde tasarruflar yapıldığı veya karşılaştırma tablosunun alacaklılar aleyhine hazırlandığı gibi hususlar ileri sürülebilir.

2. Takip yasağı ve istisnaları

Mühlet içinde borçlu aleyhine, 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takipler de dâhil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve evvelce başlamış takipler durur; ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz; bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez (İİK m.294/1). Geçici mühlet de kesin mühletin sonuçlarını doğurduğundan bu etkiler geçici mühlet kararıyla başlar (İİK m.288/1).

Takip yasağının başlıca istisnaları ve alacaklıyı ilgilendiren diğer sonuçlar şunlardır:

• İmtiyazlı alacaklar: İİK m.206'nın birinci sırasında yazılı imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir (İİK m.294/2).
• Faiz: Tasdik edilen proje aksini öngörmedikçe, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş alacaklara faiz işlemesi durur (İİK m.294/3).
• Takas: Takas, İİK m.200 ve 201 hükümlerine tabidir; bu maddelerin uygulanmasında geçici mühletin ilanı tarihi esas alınır (İİK m.294/4).
• Müstakbel alacak devri: Mühletten önce yapılan müstakbel alacak devri sözleşmesine konu alacak mühletten sonra doğmuşsa, devir hükümsüzdür (İİK m.294/6).
• Para dışı alacaklar: Konusu para olmayan alacaklar eşit değerde para alacağına çevrilerek komisere bildirilir (İİK m.294/7).

3. Rehinli alacaklının durumu

Rehinli alacaklı, mühlet sırasında rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir veya başlamış takibine devam edebilir; ancak bu takip nedeniyle muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli malın satışı gerçekleştirilemez (İİK m.295/1). Rehinli malın konkordato projesine göre işletme tarafından kullanılması öngörülmüyorsa veya değeri düşecek ya da muhafazası masraflı olacaksa, mahkeme izniyle satışına karar verilebilir; satış gelirinden rehinli alacaklıya rehin bedeli kadar ödeme yapılır (İİK m.295/2).

Rehinli alacaklılar adi konkordato projesine kural olarak tabi değildir. Bağlayıcı hâle gelen konkordato, rehinli alacaklıların rehnin değerini karşılayan kısımdaki alacakları için uygulanmaz (İİK m.308/c/3). Rehinli alacakların yapılandırılması ancak İİK m.308/h'deki ayrı müzakere usulüyle mümkündür: Borçlunun teklifinin rehinli alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla kabul edilmesi hâlinde, anlaşmaya katılmayan rehinli alacaklı da kanunda belirtilen faiz ve vade koşullarıyla yapılandırmaya tabi olur.

4. Sözleşmeler: fesih yasağı ve karşılıklı ifa

Borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin faaliyetinin devamı için önem arz eden sözleşmelerin devamı esastır. Bu sözleşmelerde yer alan ve konkordato talebini sözleşmeye aykırılık, haklı fesih sebebi veya muacceliyet sebebi sayan hükümler uygulanmaz; sözleşmede böyle bir hüküm bulunmasa dahi sözleşme, yalnızca borçlunun konkordatoya başvurduğu gerekçesiyle sona erdirilemez (İİK m.296/1).

Bu dengenin diğer tarafında, mühlet süresince devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimler karşılıklı olarak ifa edilir. Diğer bir deyişle tedarikçi, mühlet döneminde yapacağı teslimlerin karşılığını almadan ifada bulunmak zorunda değildir. Ayrıca kredi kurumlarının kredileri de dâhil olmak üzere geçici mühletten sonra komiserin izniyle akdedilen borçlar konkordato şartlarına tabi değildir; temerrüt hâlinde mühlet sırasında dahi icra takibine konu edilebilir ve rehinli alacaklardan hemen sonra, diğer bütün alacaklardan önce ödenir (İİK m.308/c/4).

Borçlu da konkordatonun amacına ulaşmasını engelleyen aşırı külfetli sürekli borç ilişkilerini, komiserin uygun görüşü ve mahkemenin izniyle feshedebilir; bu nedenle ödenecek tazminat konkordato projesine tabi olur (İİK m.296/2).

5. Alacağın bildirilmesi ve oy hakkı

Komiserin ilanıyla alacaklılar, ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet edilir. Alacağını bildirmeyen alacaklı, alacağı borçlunun bilançosunda kayıtlı değilse konkordato projesinin müzakerelerine kabul edilmez (İİK m.299). Bu nedenle alacağın, dayanak belgeleriyle birlikte süresinde bildirilmesi büyük önem taşır.

Alacaklılar toplantısında projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır. Proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını ya da alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukça imzalanırsa kabul edilmiş sayılır (İİK m.302/3). Toplantıya katılamayan alacaklı, toplantının bitimini izleyen yedi gün içinde katılım (iltihak) beyanında bulunabilir. Çekişmeli veya koşula bağlı alacakların hesaba katılıp katılmayacağına ve hangi oranda katılacağına mahkeme karar verir.

6. Kefiller ve birlikte sorumlu olanlar

Konkordatoya muvafakat etmeyen alacaklı, borçtan birlikte sorumlu olanlara (örneğin kefil veya müşterek borçlulara) karşı bütün haklarını korur (İİK m.303/1). Konkordatoya muvafakat eden alacaklı ise bu haklarını, birlikte sorumlu olan kişilere ödeme karşılığında alacağını devretmeyi teklif etmek ve onlara toplantıların günü ile yerini en az on gün önce bildirmek şartıyla koruyabilir (İİK m.303/2). Kefil güvencesi bulunan alacaklılar bakımından oy vermeden önce bu şartların yerine getirilmesi gerekir.

7. Tasdik kararına karşı haklar

• Duruşmaya katılma: Tasdik duruşması ilan edilir; itiraz edenler, itiraz sebeplerini duruşmadan en az üç gün önce yazılı bildirerek duruşmada hazır bulunabilir (İİK m.304/1).
• İstinaf ve temyiz: İtiraz eden alacaklılar, tasdik kararının ilanından itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna; bölge adliye mahkemesi kararına karşı da iki hafta içinde temyiz yoluna başvurabilir (İİK m.308/a).
• Çekişmeli alacak davası: Alacağı itiraza uğrayan alacaklı, tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde dava açabilir. Süresinde dava açılmazsa, çekişmeli alacak için yatırılan paydan ödeme talep edilemez (İİK m.308/b).

8. Tasdikten sonra: bağlayıcılık, kısmi ve tam fesih

Bağlayıcı hâle gelen konkordato, konkordato talebinden önce veya komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için mecburidir (İİK m.308/c/2). İİK m.206'nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar, rehinli alacakların rehin değerini karşılayan kısmı ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları bu bağlayıcılığın dışındadır (İİK m.308/c/3). Konkordatonun bağlayıcı hâle gelmesi, geçici mühletten önce başlatılmış takiplerde konulan ve henüz paraya çevrilmemiş hacizleri hükümden düşürür (İİK m.308/ç).

• Fazla vaatler: Borçlunun bir alacaklıya projede öngörülenden fazla olarak yaptığı vaatler hükümsüzdür (İİK m.308/d).
• Kısmi fesih: Kendisine karşı proje uyarınca ifada bulunulmayan her alacaklı, konkordatoyla kazandığı yeni hakları koruyarak, tasdik eden mahkemeden konkordatonun kendisi hakkında feshini isteyebilir (İİK m.308/e).
• Tamamen fesih: Her alacaklı, kötü niyetle sakatlanmış konkordatonun feshini tasdik kararını veren mahkemeden isteyebilir. Fesih kararı kesinleştiğinde, şartları varsa iflas sonucu da doğabilir (İİK m.308/f).

Alacaklılar için kontrol listesi

1. Borçlularınızla ilgili ticaret sicili gazetesi ve Basın İlan Kurumu ilanlarını düzenli olarak izleyin.
2. Geçici mühlet ilanından itibaren 7 günlük itiraz süresini kaçırmayın.
3. Devam eden icra takiplerinizi, ihtiyati haciz kararlarınızı ve teminatlarınızı (rehin, kefalet, teminat mektubu) ayrı ayrı değerlendirin.
4. Mühlet döneminde yeni teslim veya hizmetler için karşılıklı ifa ilkesini ve komiser iznini gözetin.
5. Komiserin ilanından itibaren 15 gün içinde alacağınızı belgeleriyle bildirin.
6. Kefil güvenceniz varsa oy vermeden önce İİK m.303 şartlarını yerine getirin.
7. Tasdik kararının ilanından sonra 2 haftalık istinaf ve 1 aylık dava sürelerini takip edin.

Değerlendirme

Konkordato, alacaklı açısından tahsilatın ertelenmesi ve çoğu durumda alacağın bir kısmından vazgeçilmesi sonucunu doğurabilir. Bununla birlikte kanun, alacaklıya sürecin her aşamasında etkili denetim ve itiraz imkânları tanımaktadır. Bu imkânların kullanılabilmesi, ilanların zamanında tespit edilmesine ve kesin sürelere uyulmasına bağlıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumlar için yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır.

Kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.288, 289, 294, 295, 296, 299, 302, 303, 304, 308/a, 308/b, 308/c, 308/ç, 308/d, 308/e, 308/f, 308/h